آموزش بیماران

انواع شکستگی دست و پا و مراقبت‌های لازم

 

بخش مربوطه: ارتوپدی و اورژانس بیمارستان امام خمینی (ره) محلات

۱. شکستگی چیست؟

شکستگی به معنی ترک‌خوردگی یا از بین رفتن پیوستگی استخوان است. شکستگی ممکن است بر اثر زمین خوردن، تصادف، ضربه مستقیم، سقوط از ارتفاع یا فشار و استفاده بیش از حد از استخوان ایجاد شود. گاهی نیز استخوان به دلیل پوکی استخوان یا بیماری‌های زمینه‌ای، حتی با ضربه‌ای خفیف دچار شکستگی می‌شود.

شکستگی ممکن است در هر سنی اتفاق بیفتد و شدت آن از یک ترک کوچک تا خردشدگی و جابه‌جایی شدید استخوان متفاوت است.

۲. انواع شکستگی دست و پا

شکستگی‌ها را می‌توان بر اساس محل آسیب و شکل شکستگی تقسیم‌بندی کرد.

الف) شکستگی‌های دست و اندام فوقانی

شکستگی انگشتان دست: معمولاً بر اثر ضربه، گیر کردن انگشت یا سقوط جسم سنگین ایجاد می‌شود.

شکستگی کف دست: استخوان‌های کف دست ممکن است در اثر ضربه یا برخورد شدید آسیب ببینند.

شکستگی مچ دست: از شکستگی‌های شایع پس از زمین خوردن روی دست است.

شکستگی ساعد: استخوان‌های زند زبرین و زند زیرین ممکن است به‌صورت جداگانه یا هم‌زمان بشکنند.

شکستگی آرنج: ممکن است حرکت و خم‌کردن دست را دشوار کند.

شکستگی بازو و شانه: معمولاً در اثر ضربه شدید یا زمین خوردن رخ می‌دهد.

ب) شکستگی‌های پا و اندام تحتانی

شکستگی لگن: به‌ویژه در سالمندان اهمیت زیادی دارد و ممکن است پس از زمین خوردن رخ دهد.

شکستگی ران: معمولاً آسیب مهمی است و ممکن است با درد شدید و ناتوانی در ایستادن همراه باشد.

شکستگی استخوان ساق پا: استخوان درشت‌نی و نازک‌نی ممکن است دچار شکستگی شوند.

شکستگی زانو و کشکک: ممکن است پس از ضربه مستقیم به زانو ایجاد شود.

شکستگی مچ پا: معمولاً در اثر پیچ‌خوردگی شدید یا سقوط ایجاد می‌شود.

شکستگی کف پا و انگشتان پا: ممکن است بر اثر ضربه، افتادن جسم سنگین یا فشار مکرر ایجاد شود.

ج) انواع شکستگی از نظر شکل و شدت

شکستگی بسته: پوست سالم است و استخوان از پوست بیرون نزده است.

شکستگی باز: در محل شکستگی زخم وجود دارد و ممکن است استخوان دیده شود؛ این نوع شکستگی خطر عفونت و خونریزی بیشتری دارد.

شکستگی بدون جابه‌جایی: قطعات استخوان تقریباً در جای طبیعی خود باقی مانده‌اند.

شکستگی همراه با جابه‌جایی: قطعات استخوان از موقعیت طبیعی خارج شده‌اند.

شکستگی خردشده: استخوان به چند قطعه شکسته است.

شکستگی ترک‌مانند: استخوان ترک برداشته، اما شکستگی کامل ایجاد نشده است.

۳. علائم احتمالی شکستگی چیست؟

علائم شکستگی ممکن است شامل موارد زیر باشد:

درد در محل آسیب، به‌خصوص هنگام حرکت یا فشار

تورم و کبودی

حساسیت شدید به لمس

تغییر شکل یا غیرطبیعی شدن وضعیت دست یا پا

محدودیت حرکت یا ناتوانی در استفاده از عضو

کوتاه‌تر یا کج به نظر رسیدن اندام

وجود زخم در محل آسیب در شکستگی باز

نکته مهم: توانایی حرکت دادن دست یا پا یا حتی راه رفتن، شکستگی را رد نمی‌کند. برای تشخیص دقیق ممکن است معاینه و تصویربرداری لازم باشد.

۴. در صورت مشاهده شکستگی چه کارهایی باید انجام دهیم؟

اگر فردی پس از سقوط، تصادف یا ضربه دچار درد و تورم شدید شده و احتمال شکستگی وجود دارد:

فرد را آرام کنید و از حرکت دادن غیرضروری عضو آسیب‌دیده جلوگیری کنید.

عضو را در همان وضعیتی که قرار دارد، با دست، بالش یا پارچه نرم حمایت کنید.

در صورت امکان، بدون وارد کردن فشار، قسمت بالاتر و پایین‌تر محل آسیب را ثابت نگه دارید.

اگر زخم باز وجود دارد، آن را با گاز استریل یا پارچه تمیز بپوشانید. به استخوان بیرون‌زده دست نزنید و آن را به داخل زخم برنگردانید.

در صورت خونریزی، با گاز یا پارچه تمیز اطراف زخم فشار ملایم و مستقیم وارد کنید؛ روی استخوان بیرون‌زده فشار ندهید.

برای آسیب شدید، شکستگی احتمالی پا، تصادف یا ناتوانی فرد در جابه‌جایی، با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.

در صورت امکان، زیورآلات و انگشترهای دست آسیب‌دیده را پیش از افزایش تورم خارج کنید؛ اما اگر خارج کردن آن‌ها دشوار یا دردناک است، به زور اقدام نکنید.

اگر احتمال جراحی و بیهوشی وجود دارد، درباره خوردن و آشامیدن از اورژانس یا کادر درمان راهنمایی بگیرید.

۵. همراه بیمار باید به چه نکاتی توجه کند؟

همراه بیمار نقش مهمی در جلوگیری از آسیب بیشتر دارد. رعایت این نکات ضروری است:

عضو آسیب‌دیده را نکشید و برای صاف کردن آن تلاش نکنید.

استخوان یا مفصل را شخصاً جا نیندازید.

از ماساژ، مالش، فشار دادن و دستکاری محل آسیب خودداری کنید.

روی محل شکستگی کمپرس گرم قرار ندهید.

برای کاهش تورم، در صورت امکان و بدون ایجاد فشار، عضو را بالاتر از سطح قلب قرار دهید؛ مگر اینکه این کار درد را بیشتر کند یا آسیب دیگری وجود داشته باشد.

از جابه‌جایی غیرضروری بیمار، به‌خصوص در تصادفات و احتمال آسیب ستون فقرات، خودداری کنید.

مصرف سیگار و دخانیات می‌تواند روند ترمیم استخوان را مختل کند؛ بهتر است در دوره بهبودی مصرف نشود.

اگر برای پیشگیری از لخته خون دارو تجویز شده است، آن را دقیقاً طبق دستور مصرف کنید.

۱۱. علائم هشدار پس از گچ‌گیری یا جراحی

در صورت بروز هر یک از موارد زیر، بیمار باید سریعاً به مرکز درمانی مراجعه کند:

علائم هشدار مربوط به دست یا پا:

درد شدید یا افزایش‌یابنده که با داروی تجویزشده کنترل نمی‌شود

تورم شدید یا احساس فشار و سفتی در اندام

بی‌حسی، گزگز یا سوزش جدید

سرد، سفید یا کبود شدن انگشتان

ناتوانی در حرکت دادن انگشتان

احساس تنگی شدید گچ یا آتل

علائم هشدار مربوط به زخم جراحی:

تب یا لرز

قرمزی و تورم رو به افزایش اطراف زخم

خروج ترشح چرکی یا بدبو

باز شدن زخم یا خونریزی غیرطبیعی

علائم هشدار مربوط به لخته خون:

درد و تورم جدید، به‌ویژه در ساق پا

قرمزی یا گرمی غیرمعمول یک پا

تنگی نفس ناگهانی، درد قفسه سینه، سرفه خونی یا احساس غش

تنگی نفس ناگهانی یا درد قفسه سینه پس از جراحی می‌تواند نشانه عارضه جدی مانند آمبولی ریه باشد؛ در این شرایط فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.

۱۲. باورهای نادرست درباره شکستگی

باور نادرست: اگر فرد بتواند دست یا پای خود را حرکت دهد، شکستگی ندارد.
واقعیت: بعضی شکستگی‌ها با وجود امکان حرکت نیز وجود دارند و تشخیص به معاینه و تصویربرداری نیاز دارد.

باور نادرست: ماساژ و جا انداختن استخوان توسط افراد غیرمتخصص به بهبود شکستگی کمک می‌کند.
واقعیت: این کار ممکن است باعث آسیب بیشتر به استخوان، عروق و اعصاب شود.

باور نادرست: اگر درد شکستگی کاهش پیدا کرد، می‌توان گچ را باز کرد یا روی پا راه رفت.
واقعیت: کاهش درد به معنی جوش خوردن کامل استخوان نیست.

باور نادرست: مصرف خودسرانه کلسیم یا داروهای گیاهی باعث جوش خوردن سریع‌تر استخوان می‌شود.
واقعیت: درمان صحیح، تغذیه مناسب و پیروی از دستور پزشک اهمیت دارند؛ مکمل‌ها فقط در صورت نیاز و با نظر پزشک مصرف شوند.

پیام پایانی

در شکستگی‌ها، اقدام درست در دقایق اول و مراقبت صحیح در روزهای پس از درمان اهمیت زیادی دارد.

عضو آسیب‌دیده را دستکاری نکنید، برای جا انداختن استخوان اقدام نکنید، علائم هشدار را جدی بگیرید و تمام توصیه‌های پزشک ارتوپد را رعایت کنید.

سلامتی شما و خانواده‌تان، اولویت ماست.

بیمارستان امام خمینی (ره) محلات

آخرین به‌روزرسانی : ۲۳ آبان ۱۴۰۵